په پېښور کې دافغان ادبي ټولنې ګزارش

په پېښور کې دافغان ادبي ټولنې ګزارش

 

افغان ادبي ټولنې خپله اونيزه تنقيدي غونډه  د ١٣٨٥ لمريز هجري کال د کب دمياشتې په  ٢٤ مه نېټه دجلال احمد امرخېل په رياست کې وکړه چې ځانګړى ميلمه يې حشمت الله تنهاو ، غو نډه قاري صيب واحد ګل امين زي دڅو مبارکو آيتونو په تلاوت پيل کړه .

ورپسې دعالم  شاعر او اديب  سيف الرحمن سليم په مرګ خواشيني څرګنده شوه او دارواښاد روح ته دپيرزوينو لاسونه لپه شول .

دتېرې غونډې ګزارش ننګيالي ننګ ولوست او ورپسې دپرېکړې سره سم دښاغلي شهزاده شيرين زوى طنز ( کليوال رښتيا وايي)  کره کتنې ته وړاندې شو چې لنډيز يې را اخلو .

د مطلب لنډيز:

دډزو آواز اوردل کېږي ، دانځرګل د دکان مخته راټول شوي ځوانان دړزو په علت ځانونه پوه کول غواړي ، ځيرک چې ديو هلک نوم دى وايي : يا به دچا زوى شوى وي او يابه چا کوژده کړې وي ، ( اتل )  راځي او داسې ښيي چې دا د ډزو په راز پوه دى نوخپلې خبرې په ډېر تلوسه آمېز انداز مخته وړي، اوپه پاى کې بيا وايي چې په ځانونو خولې ولګوئ تاسې خبر نه يئ ( بختو) هم ښځه پيداکړه،  بختور يو لېونډوله هلک دى چې دکلي دملک زوى دى  ، زيرک پوښتنه کوي چې کوم رب وهلي ( بختو لېوني )  ته لور ورکړه ؟  ( اتل ) ځواب ورکوي چې کم عقله لېوني ته يې نه ده ورکړې پيسوته يې ورکړه پيسوته ، ملنګ په افسوس وايي چې داڅنګه پيسې دي چې خلک پرې اولادونه پلوري ؟ زيرک ورته په اټکل وايي چې دوه شپې به هم ورسره تېرې نه کړي.

 ملک دکورکلي دژرندګړي لور کورته راوسته ، کله چې ښځې دښاپېرۍ ليدوته ورغلې ښاپېرۍ يې دبختو وړ نه ګڼله بالاخره دخوب وخت نږدې کېږي او بختو ته يې تره وايي چې خپلې کوټې ته ورشي او دواده د لومړۍ شپې نه خوند واخلي ، خو بختو په دې کيسو نه و خبر هغه په رښتيا هم لېونى و خو سروپ لېونى نه  بلکه يو ساده بنيادم ، بختو خپل تره ته په حيرانۍ ځواب ورکړ . کاکا هلته څه وکړم ، کاکا يې په ډيکه کوټې ته وردننه کړ او ددروازې په خوله کې يې ورته چپلکه ښوروله ، بختو په منډه له کوټې راووت  تره يې وپوښته چې ولې ؟ . بختو ځواب ورکړ نه مې پرېږدي ، لږه شېبه پس يې مور راغله دناوې ترڅنګ کښېناسته هرڅه يې وڅارل بختو يې په کوټه کې پرېښوده او ترې راووته ، شېبه وروسته بختو بيا له کوټې په منډه راووت ، پلار او تره يې ورته په غصه و تره يې په ډېر قهر ورته وويل : په منډه کوټې ته ننوزه او که بيا را ووتې ژوندى دې نه پرېږدم ، بختو په سادګۍ ځواب ورکړ که دومره نر يې ته ورننوځه ، پلار يې له ځان سره وويل : (( کليوال رښتيا وايي ))  هسې مې دپردۍ تورسرې ژوند خراب او په سيند لاهو کړ .

په پېل کې ښاغلي شهريار وويل : ليکنه لوړپيغام لري ستاينه يې کوم .

ښاغلي احمد شاه وردګ طنزليکل ډېر ګران کار وباله دغه طنزيه ليکنه يې وستايله او زياته يې کړه .چې  (( ناوې دپښتو او نکاح په غبرګو زنځيرونو تړلې وه )) ، دغه جمله يوه ستره معنى او ستر پيغام لري ،

ښاغلي احمد شکيل ليکنه وستايله او دملک پرځاى يې دپيسو دکلمې کارول سم وګڼل ، او ويې غوښتل چې (( خونه ))  دې په ((  کوټه )) بدله شي  (( او داسې فکر يې وکړ چې (( خونه )) لکه چې کور ته وايي خو ښاغلي احمدشاه وردګ وويل (( کور)) هغه دى چې ډېرې کوټې ولري او (( خونه ))  يوې کوټې ته وايي  کوم مشکل پکې نه وينم .

امرخيل وويل : خواږه تشبيهات پکې دي ، ښکلې ليکنه ده ، خو لېوني ته که ساده ويل شوى واى ښه به و ځکه چې ددغې کارونو توقع ده ساده نه کېدلاى شي که لېونى وي هغه نوره هم کيسه خرابوي .

په پاى کې شيرين زى دمننې په ترڅ کې وويل : ستاسې ټولو خبرې مې خوښې شوې ، پوهان وايي چې طنز په ښکاره سړى خندوي خو پټ يې ژړوي ، زماپه فکر طنز هغه طنز دى چې يو مرموز تراژيديک تصوير پکې پروت وي .

په پاى کې آزاده مشاعره وشوه ، په غونډه کې دغې ښاغلو ګډون درلود .

جلال امرخېل

حشمت الله تنها

شهزاده شيرين زوى

ډاکټر عبدالرشيد افغان

نور علي

سکندر آپريدى

شکيل احمد شکيل

حاجي احمدشاه وردګ

رحمن الله فرمان

شريار معروف خيل

واحد ګل امين زى

ننګيالى ننګ

عبيد الله فرمان

عصمت شاهين

روئيد همت

ابراهيم

ذبيح الله صالح

غلام الله خاورې

وکمن اتل

اجمل خان

تحسين الله تحسين

جمال ادين

اقبال احمد اتل

عبدالبصير سنګريار

غلام حيدر سهيل

غونډه ماښام ناوخته په دعائيې سره پاى ته ورسېده .

په پېښور کې دافغان ادبي ټولنې ګزارش

په پېښور کې دافغان ادبي ټولنې ګزارش

 

د١٣٨٥ لمريز کال ددلوې دمياشتې په ٢٠ نېټه په خوشال خان عالي لېسه کې دښاغلي استاد اقامحمد ګړندي په رياست کې افغان ادبي ټولنې خپله اونيزه ادبي تنقيدي غونډۀ وکړه ، چې ځانګړى ميلمه يې ښاغلى نظير الحق قريشي و غونډه دقران کريم دڅو مبارکو ايتو نو په تلاوت پيل  شوه .

ورپسې دتېرې غونډې ګزارش واورول شو ، په ګزارش دنقد په ترڅ کې ښاغلي قريشي وويل : دتشريفاتي خبرونه دې په ګزارش کې ډډه وشي او هسې دې دګزارش داوږدولو کوښښ ونه شي د افغان ادبي بهير او افغان ادبي ټولنې دغونډو له وخته ګزارشګرانو ته دا توصيه کېږي چې په تشريفاتي الفاظودې وخت نه نيسي يواځې دومره دې وويل چې ښاغلي فلاني وويل : او نور نو د هغه خبرې راخيستل پکار دي او زياته يې کړه چې ګزارش يواځې دانه چې بس ويې ليکو او بېرته يې په بله غونډۀ کې واورووبايد  اخبار او نورو خپرنيزو وسيلو انټرنيټ او راډيو ته دګزارش درسولو زمه وار هم ګزارشګر دى  .

د پرېکړې سره سم دصفي الله سنګين نثر نقد ته وړاندې شو . چې عنوان يې و (( مسته ))

 

د نقد پيل پرې ښاغلي امر خېل وکړ زياته يې کړه  (( مسته )) چندان ښه غوندې نوم نه راته ښکاري که سرليک يې  (( هوا )) شي ښه به وي يو به د نثر منځپانګې سره اړخ ولګوي اوبل به بد هم نه لګېږي .  ورپسې يې په ليکنه کې څو املايي تېروتنو ته هم کوته ونيوله ((کښېناستم)) يې په (( کېناستم ))  بدلول وغوښتل ، (( نجلۍ )) چې دالف سره ((انجلۍ)) ليکل شوې وه هغه يې هم وغوښتل چې په سمه بڼه دې وليکل شي او نغوږه يې وکړه چې که يو ليکوال بايد ارو مرو دې نکتو ته پام وکړي که نه نو بيا ولې ګيله کوو چې څوک کره پښتو نه ليکي  .

قريشي وويل : ((  په قهر او غصه راروان و )) يواځې په غوصه راروان و وليکل شي ښه به وي ځکه چې دواړه يوه ماناده ، که دتکرار نه ډډه وشي يو به ليکنه لنډه وي اوبل به لوستونکى نه خسته کېږي او دليکنې دلوستلو به خوند واخستلى شي ، زياته يې کړه چې يو ملګري وويل چې ( دانه يې تېره کړه ) دې په ( مرمۍ يې تېره کړه ) بدل شي خو زه نه يم ورسره جوړ په دغسې نثرونو کې مونږ محلي محاورې راوستلى شو آن تر دې چې ځينې ځايونو کې خو بيخي اړينه ده چې محلي اصطلاح وکارول شي .

 

په پاى کې دمطلب ليکوال ښاغلي سنګين له ټولو مننه وکړه او د آزادې مشاعرې څادر وغوړېد.

دازادې مشاعرې نه وروسته دغونډې رييس ښاغلي ګړندي خپلې خبرې داسې وغځولې : ليکنه ښکلې وه خو املايي تېروتنې پکې ډېرې وې ، ځوانان ښه ليکل کولاى شي خو که خواري وکړي او ځان په عذاب کړي .

پرېکړه وشوه چې راتلونکې غونډې ته به ښاغلى شهريار خپل غزل کره کتنې ته راوړي .

غونډه ماښام ناوخته په دعايې سره پاى ته ورسيده .

په غونډه کې دغې ښاغلو ګډون درلود

احمد شاه وردګ ، جلال احمد امرخېل ، عبيدالله فرمان ، استاد اقامحمد ګړندى ، روييد همت ، شهريار معروف خيل ، علاح حيدر سهيل ، نظير الحق قيشي ، واحد الله خاکسار، رحمن الله فرمان ، صفى الله سنګين، او ننګيالى ننګ، عيان الله ( عاجز) ، اسدالله ( سر ښند) عبدالوارث ( درنورى )

دافغان ادبي ټولنې ( 9 ) ګزارش

دافغان ادبي ټولنې ( 9 ) ګزارش

 

افغان ادبي ټولنې خپله اونيزه ادبي تنقيدي غونډه د ١٣٨٥ لمريز هجري کال د ...... دمياشتې په ....  مه نېټه ديکشنبې په ورځ بورډ زيارت تمځاى پټلۍ ترڅنګ دپشاور کالج آف ساينس په انګړ کې دښاغلي جلال احمد امرخېل   په رياست کې وکړه چې مشر ميلمه يې واحد الله خاکسار   و   غونډه دقر آن کريم دڅو مبارکو آيتونو په تلاوت پرانستل شوه  .پر ګزار ش دنقد په ترڅ کې ښغلي خاکسار وويل ځينې کلمې پکې په تکراري ډول راغلې وې چې ډېر تکرار يې خوند خراب کړى و .

سحر وويل : بورډ تاج اباد نه بلکه تاج آباد بورډ ويل پکار ووځکه چې بورډ په تاج آباد کې دى . شهريار ورسره همغږى نشو او ويې ويل چې دغه بورډ دپېښور بورډ دى که تاج اباد وويل شي نو داسې ښکاري لکه دتاج آباد چې بل بورډ وي او او له تاج آباد نه بورډ ډېر شهرت لري همداسې ليکل پکار دي زمونږ په نورو ګرارشونو کې همدا ډول راغلي دي .

ښاغلي شېيرين زوى وويل : يونيم ځاى چې نيمګرتيا يې لرله په ګوته شو نور ګرارش دستايلو وړ و  .

امر خيل هم ګرارش وستايه او زياته يې کړه دلوستلو په وخت يې ستونځه لرله چې په ژورنالستۍ کې څه ښه بريښي ، اوپاتې شوه دتاج آباد بورډ او بورډ تاج آباد خبره دواړه سم دي يو ترتيب نزولي اوبل ته ترتيب سعودي وايي .

پرېکړه شوې وه چې ښاغلى حاجي احمدشاه وردګ به خپله نثري ليکنه نقدته راوړي چې دهغه په نه موجوديت کې نقيب الله سحر خپل څو بيتونه دکره کتنې لپاره وړاندې کړل .

مطلع :

له دنګو غرونو پنا شوى جانان

چرته په کومه رانه تللى جانان

شهريار مطلع وستايله خو شيرين زوى يې په دوهم نيمبيتي کې ( چرته ) او (په کومه ) دواړه په يوه معنى وبلل چې ديوه اړتيا پکې نه ليدل کېږي خو الهام ورسره غږ يو نه کړ او زياته يې کړه چرته دځاى په معنى او په کومه دلارې په معنى يعنې په کومه لاره .

خاکسار وويل په اول نيم بيتي کې داسې بيښي چې ورته مالوم دى چې په کومه تللى خو هسې ځان يې ناګاره اچولى او داخبره يې کړې ده .

الهام وويل : په مطلع کې داولا نيم بيتي قافيه سسته ده ، تللى خانان ، شاغلى جانان ، داغلى جانان ، نازولى جانان او خوبولى جانان يې دچستې قافيې نمونې دي خو دمطلع اول نيم بيتى پنا شوى جانان چندان زيب نه کوي دلته دڅرګندې يا نه مخکې ( ش ) او په نورور ټولو تورو کې (ل) تورى دى .

امرخېل وويل : اوس غزل ډېر پرمختګ کړى ټوله شاعري پرمخ تللې ده خو غزل پکې ځان ته ځاى لري  سحر خو ډېر وخت وشو چې دغزل ليکلو خواري کوي خو اوس ترې دداسې نيمګرتياوو تمه مانه کوله اوس دې ډاډه پرې ورځي که دهمدې مطلعې په معنوي اړخ وغږېږو چندان پيغام او خوږوالى نه لري نه يې ديار دتګ په ناورين کومه ژړاکړې او نه کوم افسوس خو تش خبر يې ورکړى دى نور څه پکې نشته .

اول بيت :

خداى خبر مابه يادوي او کنه

زه يادومه ها ښاغلى جانان

ښاغلى شيرين زوى يې له (ها ) سره همغږي ونه ښوده او دها اصل يې هغه وښوده او زياته يې کړه چې که په کوم ځاى کې اصل راتللى شي نو اړينه نه ده چې لنډيز يې وکارول شي او داسې يې ترميم کړ :

زه يادوم هغه ښاغلى جانان .

خاکسار وويل که (ښکلى ) په لاندې بيتونو کې نه وي قافيه شوى نو که پکې راشي ښه په وي .

الهام ورسره همغږى نه شو زياته يې کړه دلته ښاغلى په ځاى راغلى ځکه دبيت پيغام همدادى که ( ښکلى ) پکې راشي نو چندان زيب به ونه کړي .

دوهم بيت :

ناصحه څنګه ترېنه صبر شمه

زه يم دزړه په سر داغلى جانان

سهيل يې دا ترميم وړاندې کړ ( زما زړګى دى رانه وړى جانان ) شهريار ورسره غږيونه کړ خو شيرين زوى يې نظر تائيد کړ خو په معنوي لحاظ او زياته يې کړه چې دقافيې په برخه کې بيا يوڅه مشکل پيدا کوي .

دريم بيت :

نه مې په خوب نه مې په ويښه پرېږدي

ها زما ښکلى نازولى جانان

شيرين زوى بيا خپله خبره تکرار کړه چې که د(ها ) پرځاى يې اصلي بڼه (هاغه ) راتلل ممکن وي نوراوړل يې اړين دي .

مقطع :

سحره ته خو يې غزل کې ستايه

آخر به ويښ شي خوبولى جانان

الهام وويل چې دلته ديار دويښولو لپاره په غزل کې ستايل راغلي خو ماته په ځاى نه ښکاري ځکه چې څوک ويښول وي نو غږ پرې کول پکاردي نورې لارې په کار اچول کيږي نه داچې په غزل کې يې وستايه چې راويښ شي .

جلال امرخېل

 داسې ترميم کړ :

 سحره ته ورته سندرې وايه

آخر به ويښ شي خوبولى جانان .

الهام له ټوکو وويل يعنې غوږونه يې وخوره  چې راويښ شي .

 په پاى کې سحر له ټولو مننه وکړه او د( ها ) په اړه يې وويل چې دا د( هاغه) لنډيز دى چې يواځې په پښتو نه په نورو ژپو آن په انګليسي کې هم دغه ډول لنډيزونه شتون لري

په پاى کې دنننۍ غونډې رئيس جلال امرخېل دغونډې دلاښه والې په موخه سپارښتنې وکړې .

ازاده مشاعره هم وشوه چې شاعرانو ملګرو پکې خپل نوي کلامونه واورول غونډه ماښام ناوخته قاري صيب واحد ګل امين زي په دعايې پاى ته ورسوله .

پرېکړه وشوه چې راتلونکې غونډې ته به ښاغلى سهېل خپل غزل دکره کتنې لپاره راوړي .

دافغان ادبي ټولنې ( ٨ ) ګزارش

دافغان ادبي ټولنې ( ٨ ) ګزارش

 

افغان ادبي ټولنې خپله اونيزه ادبي تنقيدي غونډه د ١٣٨٥ لمريز هجري کال د زمري دمياشتې په ٢٣ مه نېټه ديکشنبې په ورځ بورډ زيارت تمځاى پټلۍ ترڅنګ دپشاور کالج آف ساينس په انګړ کې دښاغلي استاد نور الحبيب ( نثار )  په رياست کې وکړه چې مشر ميلمه يې استاد دلاور خان ( سيلاب )  و   غونډه اکرام الله ( پيوند ) دقر آن کريم دڅو مبارکو آيتونو په تلاوت پرانسته . دتېرې غونډې ګزارش واورول شو پرګزارش دنقد په ترڅ کې ښاغلي امرخېل وويل : هغه خبرې چې کره کتنه وي هغه دې راوړل شي او هغه چا چې ګزارش ستايلى وي هغه دې بيا لپاره پکې نه راوړي ، پرګزارش چې کوم نقد شوى و هغه پکې په سالمه توګه نه و راوړل شوى ، دليکنې لينډيز راوړل شوى و خو نيمګړى ، .

فقير محمد کاکادراني وويل : ما مننه نده کړې او نه ماته وخت راکړل شوى دګزارشګر داخبره چې داثر ليکوال په پاى کې مننه وکړه بېځايه ده .

استاد ګړندي وويل : په غونډه کې چې هرڅه تېرېږي اړينه نده چې هغه دې کټ مټ په ګزارش کې راوړل شي .

ښاغلي نثار وويل : عنايت صافى خاص په همدې نه چې ګزارش يې ښه لوسته خلکو ستايه بلکه دهغه ګزارش نورې ځانګړتيا وې او ښه والى هم درلود اګر چې داخبره په ګزارش کې شعوري نده راړل شوې خو طرز ته يې که لږ تغير ورکړل شي سم به شي ، په يو ځاى کې (تګلار) راغلې وه خو دا تګلار نه بلکه اساسنامه مرامنامه طرز العمل ياکړنلاره بلل کېږي ،

پر ګزارش نقد پاى ته ورسېد دپرېکړې سره سم ښاغلي انتظار خادم خپل نظم  کره کتنې ته وړاندې کړچې سرليک يې و   ( شعر )

سر بيت   :                      شعر دوينو سمندر دى ::::: شعر په شګو کې مزل دى

                                     دساقي پياله ترې ډکه :::::ديار سترګـــوته غزل دى

ښاغلي نذير قريشي وويل د اولو دوه وو نيم بيتيو تړاو سره نشته .

ښاغلي نثار وويل : هغه څه چې مونږ يې په يو فورم کې ليکو هغه ټول دعربي ژبې نه راغلي دي دې ته يو ولسي غزل ويلى شو خو محتوا يې ولسي شعر ته ورته نده .

ښاغلي شيرين زوى وويل : په شګوکې مزل او دساقي دپيالې شراب خو ورسره تائيدوم رښتيا هم شعر هم همداسې ګران دى لکه په شګو کې مزل، او دشرابو مثال يې هم سم دى خو دوينو سمندرکه وي بيا خو شعر يوښه شى ندى دادې دمينې په سمندر واوړي .

استاد ګړندى ورسره همغږى نشو او داشعر يې دخپلې خبرې پــخېدا په موخه زمزمه کړ   ( شعر خوناب دزخمي زړه دى ) ښاغلي نثار يې په تائيد کې داشعر ولوسته (يا  دوينو اباسين وهلى موج دى ) ،

ښاغلي شيرين زوى وويل : هلته يې زړه ته اشاره کړې ده ((خوناب دزخمي زړه)) خو دلته پکې دغه اشاره هم نشته تش دوينو سمندر يې ورته ويلى .

اوله کړۍ :

        دملنګ کچکول کې خير دى ::: دمــين په زړه کې مينه

         دخـــيــالونــــو منظره ده  ::: يا دسپين غره واوره سپينه

          دشـــيد و دســــر پېروى ::: په هـــوا ښکلى محل دى

          دساقــــي پياله ترې ډکه ::: ديار ســــترګو ته غزل دى

 

ښاغلي عاجز وويل : که دملنګ په کچکول کې خير وي نو بيا خو ملنګ په کور کښيني که تش کچکول شي ښکلى به شي ، خو ښاغلى شيرين زوى ورسره غږ يو نه کړ او زياته يې کړه چې دلته شعر په کچکول کې دخير اوشاعر دملنګ سره تشبه شوى دى چې ښکلى تشبه ده .

ښاغلي عاجز وويل : دخيالونو منظره او دسپين غره واوره سپينه تلازم پکې په ځاى ندى په اول نيم بيتي کې دخيال خبره کوي خو په دوهم کې بيا حقيقت ته تللى دى په دوهم نيم بيتي کې هم داسې څه پکار و چې دخيالونو دمنظرې سره يې مماثلت درلوداى .

دوهمه کړۍ  :

دليلا دتندي خال دى ::: يا ديار کلى اوچم دى

يا فرهاد ته شيرينۍ ده ::: يايې سر قلم قلم دى

ياسرور ديار له مينې ::: يا دردونو کې اجل دى

دساقي پياله ترې ډکه ::: ديار سترګو ته غزل دى

 

ښاغلي قريشي پکې دنوښت دنيشتوالي خبره وکړه   .

الهام وويل : دليلا دتندي خال ، ديار کلى اوچم ، فرهاد ته شيرينه ، داټول دشعر دګرانښت اودخوږوالي په معنى راغلي لکه څنګه چې ديار کلى او چم دليلا دتندي خال او فرهاد ته شيرينه خوږه وه شعر هم همداسې خوږ اوګران دى خو وروستي بيتونه يې ګونګ دي .

ښاغلي عاجز وويل : شعر  ( مزکر) او شيرينۍ ( مونث ) ده دواړه سره تشبه کول زما په فکر سم ندي .

ښاغلى نثار ورسره همغږى نشو او ويې ويل دلته کيف مراد دى چې هغه ګرانښت دى لکه څنګه چې فرهاد ته شيرينۍ ګرانه وه همداسې شعر هم په هر چا ګران وي .

دريمه کړۍ :

يا ترخې ترخې خبرې ::: يا دشاتو نه خوږې دي

يا غلمانوته سندرې ::: يا سپوږمۍ ته اشارې ي

يابې ياره تنها شپه ده ::: يا دمه خوب په څنګل دى

دساقي پياله ترې ډکه ::: ديار سترګوته غزل دى

الهام وويل : تلازم پکې مات شوى دى دسپوږمۍ سره ستوري اويا هم دغلمانو سره حورې راوړل پکار دي .

ښاغلي بليغ بيت وستايه اوزياته يې کړه چې شعر يو ه پراخه لمن لري هرڅه په کې رانغښتلى شو .

څلورمه کړۍ :

دخيالونو بادشاهي ده ::: يا ثواب دى يا عذاب دى

يا دتصوير ديار دسترګو ::: لېونيانو ته ربــــــاب دى

هېرول دي يادول دي ::: دشاعر دلارې مــــل دى

دساقي پياله ترې ډکه ::: ديار سترګو ته غزل دى

 

ښاغلي عاجز وويل دابيت بيخي تړاو سره نه لري دشاعر خيال په سالمه توګه نه رسوي .

پنځمه کړۍ :

يا احساس او ولوله ده ::: دغني قول کفتار

په صحرا کې لټول دي ::: داشنا دکوڅې لار

يا مزل دى په تيارو کې ::: يا دهغې تور وربل دى

دساقي پياله ترې ډکه ::: ديار سترګو ته غزل دى

ښاغلي تورکي وويل يوه څپه يې کمه ده .

ښاغلي سېلاب وويل : شعر زياته عشقي جنبه لري همداسې يو اړخ ته بايد متوجه نه شو لکه څنګه چې دشعر لمن پراخه ده همداسې هر خوا او هر خيال څارل اوپه شعر کې يې نغښتل پکار دي  .

دخداى فضل دى افغاني ټولنه ويښه ټولنه ده او ښکلي استعدادونه لري الله دې نور هم دښه شعر ليکلو توفيق ورکړي .

پکار ده چې دعشقي شعر ترڅنګ دوخت او حالاتو سره هم څه وليکو لکه خوشحال بابا چې ويلي ما داسې ځاى خښ کړئ چې دمغلو داسونو دپښو ګرد زما په قبر پرې نه وځي ، ښاغلي نثار په شعر ټوليز نظر ورکړ زياته يې کړه ولسي غزل ته ورته دى خو محتوا يې ولسي نده ، تعريف دهغه څه کيږي چې ساينس وي او شاعر دلته دشعر دتعريف کوښښ کړى دى ، شعر يې دومره ګران ښودلى چې سړي ته دهغه چرسي کيسه وريادوي چې دملا دصراط دپل په اړه يي ويلي و چې داسې ووايه چې بيخي لار نشته  ، معنى او محتوا دواړه يې کمزوري دي ، دښاغلي عاجز خبره يې تائيد کړه  چې خيال اوحقيقت يې سره يوځاى کړي دي تلازم يې پرځاى ندى او دنيم بيتيو دشړيدلو خبره يې هم وکړه چې په کوم ځاى کې خو يې په لوى لاس مطلب زيانمن کړى دى ، دښاغلي قريشي دخبرې په اړه يې چې نوښت پکې نشته وويل : نوې خبرې نشته هماغه زړې خبرې دي خو روابط په کلمو اوکلام کې نوې کول پکار دي همدا نوښت دى له نوو ، نوو زاويو څخه ورته کتل نوښت دى، په شيرين اوشيرينۍ کې فرق دى  فرهاد اوشيرين دي او هغه دمومن خان والا بيا شيرينۍ ده ، يا دشاتو نه خوږې دي که يا دشاتو فوارې دي شي ښه به وي ، غلمان يې راوړي خو حورې پکې نشته ، سپوږمۍ راغلې ستورې پکې نشته ، (( يا بې ياره تنها شپه ده )) بې ياره شپه هسې هم تنها وي که دلته يوه بله کلمه راړل شي چې وړ وي ښه به وي  ، (( يا دمه خوب په څنګل دى )) دې په  شېبه خوب واړول شي ښه به وي  ،

په شعر نقد پاى ته ورسېد ښاغلي انتظار خادم ته بلنه ورکړل شوه که دمننې په ترڅ کې څه ويل غواړي نوموړي وويل : له ټولو مننه چې زما په شعر وغږېدل ښاغلي نثار نه ځانګړې مننه چې زما ښه لار ښوونه يې وکړه او دتړاو دکمزوري کېدو خبره چې کمه وشوه دهغې په اړه بايد دومره ووايم چې ما ديو داسې شي تعريف کاوه چې تعريف يې ناشونى دى نو حتمي ده چې ما به غوښتل په لږو کرښو کې ډېر څه ووايم چې همدا به کېداى شي دبيتونو په منځ کې دتړاو دکمزورې کېدو لامل وي .

په پاى کې دافغان ادبي ټولنې مشر ښاغلي شهزاده شيرين زوى دافغان ادبي ټولنې په نمايندګۍ  په پېښور کې دخالص بابا ادبي ټولنې دتاسيس مبارکي ورکړه .

ښاغي نثار وويل : خالص بابا دهېواد يو پياوړى عالم او اديب و مونږ نه ندى هېر ما او ښاغلي استاد شپون پرې له بي بي سي سره مرکه هم وکړه .

استاد ګړندي وويل : دخالص بابا خدمتونه دهېرېدلو ندي ددغې ټولنې مشر ښاغلي دلاورخان سېلاب ته مبارکي وايم موفقيت يې غواړم او دمرستې ژمنه ورسره کوو مونږ ټول يې ترشا ولاړ يو  ،

دغونډې لومړۍ برخه پاى ته ورسېده ورپسې آزاده غير طرحي مشاعره وشوه چې دغو ښاغلو پکې ګډون درلو د.

تحسين الله تحسين ، شهزده شيرين زوى ، شهريار معروف خېل ، جلال امرخېل ، نذير الحق قريشي ، اکرام الله پيوند ، فقير محمد کاکا درانى ، عيان الله عاجز ، نورالحبيب نثار ، فضل مولا تورکى ، دلاور خان سېلاب ، انتظار خادم ، سعد الله خان بليغ ، استاد کړندى ، احمد يار ، واحد الله خاکسار ،  او زه الهام

دافغان ادبي ټولنې (٧) ګزارش

دافغان ادبي ټولنې (٧) ګزارش

 

افغان ادبي ټولنې خپله اونيزه ادبي تنقيدي غونډه د ١٣٨٥ لمريز هجري کال د زمري دمياشتې په شپاړسمه نېټه ديکشنبې په ورځ بورډ زيارت تمځاى پټلۍ ترڅنګ دپشاور کالج آف ساينس په انګړ کې دښاغلي تحسين الله (تحسين)  په رياست کې وکړه چې مشران ميلمانه يې ښاغلى مدثر (همراز) او ولايت ولي (شېرزاد)  و دوياندويۍ چارې دجلال امرخېل او دګزارشګرۍ چارې دنصرت الله الهام په غاړه وې  غونډه قاري صيب اسد الله  دقر آن کريم دڅو مبارکو آيتونو په تلاوت پرانسته . دتېرې غونډې ګزارش واورول شو پرګزارش دنقد په ترڅ کې قاري واحد ګل امين زي وويل : دواړه مشران ميلمانه نه بلکه يو پکې ځانګړى ميلمه دى ، دتېرې غونډې پر ګزارش دنقد په بهير کې ګزارشګر دحاجي احمد شاه وردګ  خبره ورسره منلې وه خو راوړل يې نه و پکار ده ليکلي چې ((ګزارش ګر دا ومنله )) دا دې ترې لرې کړي .

ښاغلي شيرين زوى وويل : په لوړ آواز يې ونه لوسته نور ښه ګزارش و ، دتحسين نظر چې ويلي يې و ((قدم دپل عربي ده )) پرېيښى و اولنډۍ چې يوه لوستل شوې وه دوه شوې وې ،

ښاغلي قريشي وويل : تصويري الفاظ لکه ((په خندنۍ لهجه يې وويل )) اونور بايد پکې رانه وړل شي او ګيله يې وکړه چې زما نظر يې نه و راخستى .

امرخېل وويل : دنقد لپاره مطلب دپرېکړې سره سم نه و وړاندې شوى بلکه پرېکړه شوې وه چې روئيد همت به خپل شعر کره کتنې ته راوړي چې دهغه په نه موجوديت کې ښاغلي عيان عاجز خپل غزل کره کتنې ته وړاندې کړ .

ښاغلي تحسين ګزارش وستايه او دنومونو په اړه يې وويل چې په نرمه (يا) يې ولوستل چې په څرګنده (يا) لوستل پکارو ، ماويلي وي چې (( سړيتوب )) بايد ترې ونه يستل شي ځکه دنيا په سړيتوب روانه ده خو داخبره يې پکې نوه راخستې ، ګزارشګر بايد په ګزارش کې ځان نه مداخله ونه کړي خو ده دشيرين زوى خبرې دخپلې مداخلې سره راوړې وې او کومه خبره چې دپرېکړې ده که کوم مطلب دپرېکړې سره نه وي راوړل شوى بايد هغه وعده خلاف چاچې وعده کړې وه اوطلب يې ندى راوړى دهغه زکروشي دې سره به پرېکړه عملي جامه غوره کوي . دټول ګزارش په اړه بايد ووايم چې کوم ځاى کې ژبه کيسه ييزه شوې ده اوکوم ځاى کې بيا رښتيا هم ګزارش دى او که دګزارش اورولو په لهجه کې لږ ښه والى راولي ښه به وي ځکه عنايت صافى خاص په همدې منلى و چې ګزارش يې ډېر په خوږه لهجه لوسته .

پرګزارش نقد پاى ته ورسېد ، دپرېکړې سره سم دښاغلي فقير محمد دراني نثري ليکنه ځيرنې ته وړاندې شوه چې عنوان يې و ((ويرجن انځور )) .

دليکنې لنډيز : ليکوال دځان په اړه ويلي چې نن دماسخوتن له لمانځه وروسته ډېر ستړى وم وختي ويده شوم يو انځور يې په خوب کې ليدلى چې دهغې سره خبرې کوي په پاى کې ورنه پوښتي چې ته څوک يې نو انځور يې په ځواب کې وايي ((زه ستاسې کلتور يم )) .

ښاغلي انتظار خادم يې په اړه وويل ښکلې ليکنه ده ځوانانو ته پکې ښکلىپيغام دى نېک احساسات پکې  ځاى شوي دي  ، ليکلې يې ښه ده خو ښه يې ونه لوستله او بې ځايه کامې هم پکې کارېدلې دي .

ذاهدي صيب يې دنوم په اړه وويل چې دا (( ويرجن )) دى په جيم ليکل کېږي په ((ژ)) نه ليکل کېږي ، ښه ليکنه ده اصلاحي بڼه لري ، دځوانانو لپاره دوخت اوشرايطوسره سمه ليکل شوې ده .

امرخېل وويل : ((دوړو په مور مې ورغږ کړ )) داجمله داسې راغلې ده لکه يو څوک چې ډېر لرې وي او راغواړې يې ، مونږ دصليبي نيواکګرو سره مخامخ جنګېږو مخ ترې نه اړوو خو ده ليکلي دي چې مخ مې ترې واړاوه او داملايي تېروتنو په اړه به يې ځکه څه نه وايم چې دا پخپله ليکوال نه بلکه شيرين زوى صيب کمپوز کړې ده.

ښاغلي قريشي وويل : ځينې جملې پکې زياتي دي دموضوع سره اړخ نه لږوي لکه غريبي بده ده خپل اوپردي به درنه په ډډه وي او نور ....، بې شمېره ښکاريان ورپسې دي که په (( وي )) بدل شي ښه به وي ، دستورو اوورېځو په اړه يې وويل چې ستوري دورېځو په دام کې نه راځي ځکه ستوري ډېر پورته دي .

ښاغلي شيرين زوى وويل : زه ليکنه تائيدوم ښکلى خيال او ښکلې موضوع ده خو دامرخېل دخبرې په اړه چې زما دکمپوز په اړه يې وکړه بې ځايه مداخله يې ګڼم .

ښاغلي واحد ګل امين زي وويل : دې ته ورته خيال مې په توره بوړه مجله کې لوستى و کيداى شي دهغې نه په الهام يې ليکلى وي .

ښاغلي مولوي سرفراز وويل : کومه خبره چې دمخ اړولو راغلې ده فکر کوم دا يوه مناسبه جمله ده اودنفرت په معنى راغلې ده نه د تېښتې په معنى .

پرليکنې نقد پاى ته ورسېد فقيرمحمد کاکادراني له ټولو مننه وکړه .

دغونډې ددوهمې برخې آزادې مشاعرې نه مخکې دغونډې دښه والي په اړه دخبرو کولو لپاره وخت ورکړل شو چې په سر کې يې قاري واحد ګل امين زي وويل دلته دهرسړي کار مالوم دى يو دبل په کارونو کې کار لرل ښه ندي .

ښاغلي انتظار خادم وويل : مونږ بايد دلته دشعر او ادب په اړه لکچر واورو که استادان مونږ ته په دغې موضوع ګانو رڼا واچوي ښه به وي اوبل يو وړانديز دالرم چې  دمشاعرې په برخه کې که جايزه نوي دتشويق لپاره بايد داونۍ شعر انتخاب شي دې سره به دمشاعرې مينه وال هم زيات شي او ټول به پکې په مينه خپل شعرونه اوروي .

ښاغلى احمد يارته چې نمبر ورسېدنوموړي دغونډې په تګلاره يوڅه نيوکې لرلې چې  دلته څوک په سټيج هرڅه بايد ونه وايي اونور...... ځکه ابله ورځ يو ورور دملا په اړه چې کوم شعر ليکلى و هغه يې ښه نه و کړي اونور.. .

ښاغلي احمديارته دټولو ملګرو لخوا اطمنان ورکړل شو ښاغلي ذاهدي احمدزي دغونډې مبارکي ورکړه او دښاغلي احمديار دخبروپه اړه يې وويل چې دلته هرليکوال اوشاعر بايد کاملاً ازاد وي کوم مطلب چې نقد ته نوي راوړل شوى مونږ نشو کولاى چې همالته نقد پرې وکړو که يوڅوک په يوشي نقد کول غواړي کله چې نقد ته راوړل شي نقد دې پرې وشي او کنه نو په ليکلې بڼه دې مطبوعاتو ته وسپارل شي ، احمديار صيب بايد لږه حوصله وکړي په بهير کې عبدالله پيکاردشعرپه ژبه بيخي دملايانو سپکاوى کړى و انتظار غريب خو هېڅ هم ندي کړي خو کله چې يې شعر په سټيج لوسته مونږ به ورته خندل په سټيج بايد شاعر آزاد پرېښودل شي که هرڅه ووايي وروسته بيا پرې فکر کوي او دچاپ نه يې تېرېږي که احمديار صيب داسې بنديزونه ولږوي اوسانسور پکې راشي اول زه غونډې ته نه راځم ، دبهير په اړه يې وويل چې ښه ندي شوي چې هغه ختم شوى دى بهير بېرته په پښو ودرول پکاردي دا او دېته ورته غونډې دې هرکله جوړي شي دپښتو دښېرازۍ لپاره خو بهير دټولو ټولنو مور ده .

ورپسې آزاده غير طرحي مشاعره وشوه چې دې ښاغلو پکې ګډون درلود  :

تحسين الله ((تحسين )) ، ولايت ولي ((شېرزاد)) ، مدثر ((همراز )) ، اکرام الله ((پيوند)) ، رحمان الله (( فرمان)) ، واحد ګل ((امين زي )) ، شيرين آغا (( احمديار )) ، قاري اسد الله ، روح الله ((روحاني )) عبدالوارث ، سيد انتظار ((خادم )) ، نويد الحسن ، فقير محمد کاکا دراني ، شهزاده (( شيرين زوى )) ، محمد عمر ((شېرزي )) ، نظير الحق ((قريشي)) ، نصرت الله الهام ، پوهنمل ذاهدي (( احمدزي )) ، عبدالوهاب ((څاروان)) ، مولوي صيب سرفراز، نظير جان ، عيان الله ((عاجز )) ،او  جلال امر خېل ،

دافغان ادبي ټولنې (٦) ګزارش

دافغان ادبي ټولنې (٦) ګزارش

  

افغان ادبي ټولنې خپله اونيزه ادبي تنقيدي غونډه د ١٣٨٥ لمريز هجري کال د زمري دمياشتې په اتمه نېټه ديکشنبې په ورځ بورډ زيارت تمځاى د پټلۍ ترڅنګ دپشاور کالج آف ساينس په انګړ کې دښاغلي سردار نبي شجاع ( ځاځي ) په رياست کې وکړه چې مشران ميلمانه يې ښاغلى عبدالله او نفيس خان و او دوياندويۍ چارې دجلال امرخېل او دګزارشګرۍ چارې دنصرت الله الهام په غاړه وې  غونډه قاري صيب واحد ګل امين زي دقر آن کريم دڅو مبارکو آيتونو په تلاوت پرانسته .

ټولو ګډونوالو دهېواد ديني عالم حافظ مجاهد افغاني جهادي رهبراود پښتو ژبې ښکلي شاعراو اديب  ارواښاد مولوي محمد يونس خالص باباته ددعا په موخه څښتن ته لاسونه لپه کړل  لاسونه لپه کړل .

 

ورپسې پرګزارش دنقد مهال وچې  ښاغي احمدشاه وردګ   وويل الهام دګزارش ليکنې ډېر ښه استعداد لري خو ددې ګزادش دلوستلو خوند يې چندان نه و داسې ښکاري چې بيخي يې دوهم نظر هم پرې ندى کړى همدانن يوڅو ساعته مخکې يې ليکلى دى ، الهام ومنله چې يوڅو ساعته مخکې ترتيب کړ نو ښاغلي احمد شاه وردګ  نغوږه ورته وکړه چې که په هماغه ورځ يا په سبا ورځ يې وليکې بيابه نو داستونځې پکې نه وي .

امرخېل وويل : دتېرې غونډې دګزارش يادونه يې پکې ونه کړه .

ځينې ملګرو هيله څرګنده کړه چې که ښاغلى شيرين زوى يوڅه ووايي ښه به وي ښاغلي شيرين زوى په خندنۍ لهجه وويل : تاسې غواړئ په ماهم الهام وټکوئ اوزياته يې کړه : حاجي صيب دنښې منځ وشتى و چې الهام هم ورسره ومنله خو ماګزارش واورېده په ليکلو کې يې دومره ستونځه نه وه ښه يې ليکلى و خو په لوستلو کې يې خوند نه و هماغسې چټل نويس و .

خو ښاغلى ګل ملا همکار ورسره غږ يو نه کړ او زياته يې کړه : که چرته يې ښه ليکلى واى نو لوستلاى به يې هم ښه واى .

پر ګزارش نقد پاى ته ورسېد او دپرېکړې سره سم دښاغلي عيان الله عاجز غزل کره کتنې ته وړاندې شو چې مطلع يې داوه :

دلته مـونږ په ښکلو پسې چم ګورو

مونږه لېـوني يو ځانــله غم ګورو

 

ښاغلي شيرين زوى دترميم په موخه بيت داډول واړاوه :

 

مونږه چې په ښکلوپسې چم ګورو

هسې لېوني يو ځان ته غم ګــورو

 

انتظار وويل : د ( مونږه ) لفظ تکرار پکې زيات دى داول بيت په دواړو نيم بيتيو کې هم دا  ويي کارېدلى چې داتکرار يې حسن تکرار نه بولم .

حاجي صيب احمدشاه وردګ   مطلع وستايله او ددوهم نيم بيتي په اړه يې وويل چې ډېره پخه خبره يې کړې ده داوسنيو ځوانانو ترجماني يې  ده خو ځينې ځوانان بيا دغه لينتوب نشي احساسولى .

امرخېل وويل : پدى عمر کې سړى نه پوهېږي چې داغم کتل دى بلکه خوښ وي او خوښي ورته ښکاري .

خواحمدشاه وردګ   او انتظار ورسره همغږي نه شول او ويې ويل چې مونږ لاپخوا دمجنون او فرهاد کيسې اورېدلي وي ځکه نو لا له پخوا خبر يو چې دغه غم دى او ځان له غم کتل همدادي هغه بېله خبره ده چې همدې غم نه خلک خوند هم اخلي  .

ښاغلي شهريار وويل : ځينې احساسات فطري وي ، اوزياته يې کړه چې دغم نه هم ځينې وخت سړى خوند اخيستلى شي  .

 

دوهم بيت :

مونږه دمجنو ن په پل روان سړي

ځو په لاره لاره کې قـد م ګــورو

انتظار وويل ده ځان ته سړى ويلى دى او سړى مونږ هغه چاته وايو چې واده يې کړى وي

ښاغلي شيرين زوى  ((سړي)) په ((خلک))  بدل کړ (( مونږه دمجنون په پل روان خلک )) چې ښاغلي احمدشاه وردګ  يې نظر تائيد کړ .

شهر يار وويل: که دلته پل راغلى وى ښه به وو ځکه اوس خو مونږ دمجنون قدم نه ګورو خو دهغه په پل په روان يو .

الهام وويل که قدم يې نه ګورو پل يې هم نه ګورو خو په خيال کې بيا دا پل او قدم دواړه مونږ کتلى شو که يو څوک يې دپل پرځاى قدم په خيال کې وګوري دانو بيا دومره دخيال په دنيا کې داسې ننوتل دي لکه يوڅوک چې يې دسر په سترګو ويني .

او زياته يې کړه چې مونږ بايد په يو اثر کې نيمګرتيا اوګورو هغه نيمګرتيا چې پکې شتون ولري نيمګرتيا ورته جوړول نه دي پکار .

شيرين زوى وويل : الهام ښه خبره وکړه چې ستونځه پيداکړئ جوړوئ يې مه ، مونږ په شعر کې زيات وخت استعارې اوکنايې کاروو دهمدې نه شعر منځته راځي داسې وبولۍ چې دلته قدم دپل په معنى راغلى .

دوهم بيت :

اوښکې خو مې سترګو وچې کړې دي

وس به دغې ګل له چرته نــم ګــورو

امرخېل وويل : ګل په نمجن ځاى کې ښه وده نه کوي .

احمد شاه وردګ  وويل : دشعر نازکي په پام کې نيول پکار دي داسې نده چې ګل نم ته اړتيا نه لري اوښکه تروه ده او ګل ته مضره ده داسمه خبره نده ځکه چې ګل اوبو ته اړتيا لري او داوښکو اوبو ته هغه چا غم  اړتيالري چې دشاعر په زړه کې يې وده کړې ده او همدغه غم دګل سره تشبه شوى دى .

همکار يې نظر تائيد کړ او دابيت يې ولوسته .

 

تازګي دګل په قدر دشبنم ده

 

شيرين زوى وويل دګل خبره شوې ده خو ګل ندى مالوم چې کوم ګل

الهام وويل : ګل همداسې نامالوم ښه دى ځکه بيت که هرڅوک ولولي ذهن به يې دهغې ګل په لور لاړشي چې دلوستونکي په زړه کې پروت دى نه ده شاعر دزړه ګل .

 دريم بيت :

مونږه دټوپک نه لاس اخيستى دى

مونږه خو په هرځاى کې قلم ګورو

 

احمد يار وويل : ځوان بايد له ټوپک نه لاس وانخلي ځکه داخو دځلميو سينکار دى په همدې دهېواد دفاع کوو .

تحسين وويل : تخنيکي نيمګړتيا پکې نشته خو په معنوي لحاظ نيمګړى دى دلته په ټول غزل کې دمينې خبره ده او پيغلې په هغه چا مينيږي چې هغه توره ښه چلولاى شي .

زه بيخي ددې بيت دلرې کولو پلوى يم .

شهريار وويل : زه تحسين صيب سره مخالف يم دقلم توهين ندى پکار الله ^ج په قلم قسم خوړلى دى خو شحال خان دتورې سره سره دقلم خاوند و .

الهام وويل : اول خو بايد دښاغلي شهريار دمخالفت په اړه ووايم چې ويې ويل زه دتحسين صيب سره مخالف يم زما په فکر که ددې پرځاى چې ووايو زه دفلاني مخالف يم داسې ووايو زه ورسره جوړ نه يم ښه به وي .

اوکه بيخي داخبره و هم نکړو يواځې خپل نظر ورکړو ښه به وي که په نظر کې زور وي پخپله دمقابل سړي دنظر ترديد دى اوکه په نظر کې قوت موجود نه وي په دې نکېږي چې زه يې ردوم . زما په فکر پخپله نظر بايد دومره وي چې دمقابل نظر د رد په معنى شي .

اوزياته يې کړه چې  رښتيا هم توره دمينتوب سمبول دى که مونږ په لنډيو کې وګورو چې اکثريت دنجونو له خوا ويل کېږي دځوانانو لپاره دحماسې غوښتونکي دي .

لکه :

ټوټې ټې په تورو راشې

                         چې پرهرونه دې ګنډم خوله درکومه

ټوټې ټوټې په تورو راشې

                         په تار دظلفو به کفن درته کنډمه

خو په بيت کې هم دومره خامي نشته شاعر چې دټوپک نه سر ټکولى دهغه ټوپک نه يې ټکولى چې زمونږ کلي کورونه راورانوي او دخپلمنځي جنګونو جنګيالي ترې کار اخلي . هسې خو  دنيا کې خلک اټم بم  جوړوي دخپل هېواد ددفاع لپاره چې مونږه هم حق لرو چې ټوپک دخپل غليم په مقابله کې وکاروو.

 

شجاع ځاځي يې تائيد وکړ اوزياته يې کړه  اوس قلم اوټوپک دواړو ته اړتياده که خوشحال بابا دقلم اوتورې خاوند و نو ښاغلى شاعر هم بايد دقلم ترڅنګ توره هېره نکړي .

مقطع :

ځان باندې دې دومره ګوتې نه وهي

اى عـــاجــزه نور به ورته ســم ګـورو

ښاغلي تحسين وويل : دخالص بابا خبره چې دکورنيو جګړو دپېل پرمهال يې ويل  دپېښېدونکې جګړې نه راته دوينې بوى راځي ده سره هم  الفاظو ياري نده کړې کنه نور نو دا طلب پکې پروت دى چې که ته سنګار وهم نکړې زمونږ دزړه سر يې .

په غزل نقد پاى په ورسېد پرېکړه وشوه چې راتلونکې غونډې ته به ښاغلى فقير محمد کاکا درانى خپله نثري ليکنه نقد ته راوړي .

 دماښام له لمانځه وروسته آزاده غير طرحي مشاعره وشه چې دغو ښاغلو پکې ګډون درلود .

سردار نبي شجاع ( ځاځى ) ، واحد ګل ( امين زى )  ، نصر ت الله الهام ، عيان الله ( عاجز ) ، جلال احمد ( امرخېل ) ، عبدالله ، نفيس خان ، شيرين آغا( احمديار ) ، اکرام الله (پيوند) ، فيض محمد ، عبدالعزيز ( افريدى ) ، بهادر علي ( بهادر) ، الحاج احمد شاه ( وردګ  ) ، دل اغا ( شهريار ) ، شهزاده ( شيرين زوى ) ، غلام حيدر ( سهيل ) ، سيد انتظار ( خادم ) ، سيد نقيب الله ( سهر ) ، ګل ملا ( همکار ) ، رحمان الله ( فرمان ) ، توريالى صيب ، فقير محمد کاکا ( درانى ) نويد الحسن ، فضل مولا ( تورکى ) ، وارث خان ، نظير الحق ( قريشي ) ، او تحسين الله ( تحسين) .

 

٢٧ کسا ن

دافغان ادبي ټولنې ( ٥) ګزارش

دافغان ادبي ټولنې ( ٥) ګزارش

 

 

افغان ادبي ټولنې خپله اونيزه ادبي تنقيدي غونډه د ١٣٨٥ لمريز هجري کال د زمري دمياشتې په اوله نېټه ديکشنبې په ورځ بورډ زيارت تمځاى د پټلۍ ترڅنګ دپشاور کالج آف ساينس په انګړ کې دښاغلي ګل ملا همکار په رياست کې ترسره کړه .  چې مشران ميلمانه يې ولي الله عابد او انتظار خادم و او دوياندويۍ چارې دښاغلي احمدشاه وردګ په غاړه وې .

غونډه ښاغلي تحسين الله تحسين دقران کريم دڅو مبارکو آيتونو په تلاوت پرانسته دپرېکړې سره سم ښاغلي تحسين خيله يوه نثري ليکنه چې دخوږو اوترخو خاطرو نه رغېدلې وه وړاندې کړه  چې عنوان يې و ( ولې دبهير غړى شو م ) دليکنې منځپانګه هغه حقائق و چې په پېښور کې دادبي غونډو اودهغې دمسئولينو په اړه يې بيان کاوه .

ليکنه ددرنو نېوکو اوګيلو ډکه وه چې ښاغلي تحسين دځان په هکله يادخپل ژوند په هکله چې په پېښور کې د دوه و غونډو ((افغان ادبي بهير)) او((افغان فرهنګي ټولنې)) سره يې تړاو درلود ليکلې وې .

دټولو په ځانګړې توګه دښاغلي تکل عبدالرحيم زي نه يې ډېر سر ټکولى و .

اول پکې دافغان ادبي بهير يادونه شوې وه چې څنګه پرمخ روان و اوڅه پکې پېښېدل اوبيا دافغان فرهنګي ټولنې خواته راغلى و اودجنرال عبدالصمد مومندپه هکله يې ليکلي چې ښاغلي تکل نوموړى دپېسو لپاره رئيس کړى و اوزياتوي چې ما ترې پخپله اورېدلي چې راته ويل يې جنرال پيسې لري اودپيسو لپاره  مې رئيس کړى دى .

چې بيا يې په يوه غونډه کې په خپل سر پرته له شورى سره دسلا کولو  علان کړه چې زه رئيس يم اوجنرال مومند ګوښه کړاى شو . دجنرال صيب په هکله ليکي چې بېځايه دنورو ملګرو لخوا توهينېده .

اودخپل ځان په هکله ليکي زه په افغان فرهنګي ټولنه کې دارطبات مسئول ټاکل شوى وم ټولو رايه راکړې وه خوپرته له دې چې مانه پوښتنه وکړل شي زه ګوښه شوى وم اوپرځاى مې حاجي صيب احمدشاه وردګ  ټاکل شوى و البته داهم پدې خاطر چې احمد شاه وردګ  پيسې لرلې ، پرته له دې چې زه وپوښتل شم اوماته زما دګوښه کېدو علت راپه ګوته شي ښاغلي تکل داکار په خپل سر کړى و .

ښاغلي ګل ملا همکار ليکنه وستايله اوزياته يې کړه چې ډېرپخواني يادونه پکې و ډېر داسې نومونه پکې و چې په اورېدو يې خوښ شو .

الهام وپوښتل چې داسې ليکنه نقد ته وړاندې کېدلاى شي اوکنه

ښاغلي عنايت صافي وويل مونږ دلنډې کيسې خبره کړې وه خو تحسين صيب خپله يوه ترخه خاطره راوړې ده او زياته يې کړه چې نقد ته داسې ليکنه وړاندې کېدلاى شي خو البته دادبي توکو په چوکاټ کې نه ښاغلي صافي ليکنه وستايله اودليکنې دسرليک اومنځپانګې په اړه يې وويل چې دومره سره همغاړې ندي متن يو څه وايي خو سرليک بل څه .

 په پېل کې يې دحزب اسلامي په اړه ډېرې خبرې کړي چې ليکنه يې بېخونده کړې ده اودليکنې دمنځپانګې اودښاغلي تحسين په اړه چې ځان يې دارطبات مسئول ښودلى وويل : هغه مهال چې زه ( صافى) دافغان فرهنګي ټولنې ګزارشګروم مسئولين يې ملاتړ ، ځل ، صالحي ، ميرانى ، تکل ، او زه ( عنايت صافى ) وم چې تحسين صيب پکې نه و خو وروسته چې مونږ بيا نه و اوکومې ټاکنې شوي دي مونږه يې ترې نه يو خبر کړي .

خو زه به ددې هرڅه نه تېر شم او دليکنې په اړه دومره وايم چې ځينې کليمې پکې ناسمې وې لکه:  ((طالبان په خوزښت کې و)) سمه نده طالبان خو يواځې په هغو شپو کې نه بلکه له پېله په خوزښت کې و که داسې شي چې ((طالبان ښه په درز کې و)) ښه به وي .

په يوځاى کې يې دخپلې قيافې خبره کوله چې قافيه يې ورته وويل .

((بهير والو زما لپاره شعرونه واورول)) هم ښه نه راځي پوښتنه ولاړېږي چې هغوى څنګه تانه مخکې له مخکې خبر اوچمتو راغلي و  که داسې شي چې (( ځينو يې مالپاره شعرونه واورول )) ښه به وي .

 ((جنرال مومند دفشارونو لاندې و  اوتوهينېده ))  خو علت يې ندى ښودل شوى چې ولې ؟

دفلاني ((شاګردي مې کوله )) که (( پيروي مې کوله )) شي ښه به وي .

ښاغلي هاوي وويل : داسې ليکنه وه لکه داوردو جاسوسي ډايجسټ. او د جنرال مومند صيب په اړه يې وويل: هغه خوا ر سره هلته هم ظلم وشو ددې پرځاى چې دانور خلک ګوښه کړي درياست اختيارات ولري دادغونډې ديو غړي تکل عبدالرحيم زي لخوا ګوښه کېږي.

 او اوس هم څو ورځې مخکې (( تکل عبدالرحيم زي)) يو کتاب چاپ کړى چې دافغان فرهنګي ټولنې دفعاليتونو مفصل ګزارش دى په هغې کې يې هم دښاغلي جنرال نوم غورځولى او هغه موده چې دا (( جنرال مومند )) پکې رئيس و له پامه لوېدلې ده .

ښاغي عنايت صافي وويل : مونږ دنوي کتاب نه نه يوخبر خو دايې هم دنورو کارونو په څېر بې مشورې اوپخپل سر کړى دى .

حاجي صيب احمد شاه وردګ  وويل : تکل صيب رښتيا هم په عمل کې څه کول خو چې دکابل هواپرې ولږېده هرڅه ترې پاته شول .

ماخو ترپايه دانده احساس کړې چې تکل دې ماسره دپيسو لپاره راشه درشه ولري .

 ښاغلي انتظار خادم وويل داليکنه دمجلې لپاره وړ نده خوښه وه ښکلې تصويرونه پکې و البته زما خو دومره سرنشو پرې خلاص ، اوبله خبره داده چې که يوڅو ک په چانقد کوي که لږ په رمز کې وشي غوره به وي .

ښاغلي شيرين زوى ليکنه وستايله اوزياته يې کړه هغه چې يوه ټولنه رهبري کوي دټولنې خلک دي که ديوې تورې سياسي څېرې نه پرده پورته کول اړين کار دى دليکوال اوشاعر له مخه هم دغه پرده پورته کول پکاردي دې سره ټولنه دپرمختګ په لور سيخېږي .

ښاغلي هاوي وويل : که مونږ دلته په شعر او ادب خبرې کړې واى ښه به وه پدې ليکنه کې توهين امېزه الفاظ هم و او رسوا کول هم که لدې پردو پورته کولو تېر شو او يو په بل پردې وغوړوو زما په فکر دابه ښه کار وي .

ښاغي احسان الله درمل وويل : ليکنه ښکلې وه دخپل ضمير آواز يې و خو تخنيکي اړخ يې کمزورى و ، ځينې توهين آمېزه جملې پکې وې لکه  (( غونډو ته روږدى شو )) او (( بوده ترې کېده ))  .

ښاغلي صافي وويل : دليکنې مقدمه داصلي متن نه زياته وه که مستقيم کيسې ته ورننوځي ښه به وي .

هاوي وويل : ځينې خبرې يې دشک په بنيا دکړي دي لکه حاجي صيب خبر هم ندى او دا وايي چې دپيسو لپاره يې اړيکوال ټاکلى و .

په پاى کې ښاغلي تحسين ته بلنه ورکړل شوه  ، تحسين وويل : ځينو ملګرو پټې خبرې او غيبتونه کول ماغوښتل چې دغه خبرې راښکاره شي دغه ټولې خبرې زه دوى ته مخامخ هم وايم ، زما موخه داده چې ټول بايد خبر شي چې داغونډه ( افغان ادبي ټولنه ) ولې رامځته شوه .

ما دجنرال سپکاوى ندى کړى خو دخلکو کيسه مې کړې چې توهيناوه يې مادښاغلي تکل نه پخپله پوښتنه کړې چې جنرال صيب دې ولې رئيس کړى هغه ( تکل) وويل ((پيسې لري)) نو دحاجي صيب دپيسو خبره مې هم دهغه (( جنرال مومند)) نه په الهام کړې ده .

پرېکړه وشوه چې راتلونکې غونډې ته به ښاغلى عيان الله ( عاجر) خپل غزل کره کتنې ته راوړي .

دماښام له لمانځه وروسته آزاده غير طرحي مشاعره وشوه چې دغو ښاغلو پکې ګډون درلود .

 

فضل الله ( هاوي ) ، قاري واحد ګل ( امين زى ) ، حزب الله ( صافى ) ، انتظار ( خادم ) ، ګل ملا ( همکار ) ، تحسين الله ( تحسين ) ، تصرت الله ( الهام) ، عنايت ( صافى ) ، فقيرمحمد کا کا ( درانى ) ، حاجي احمدشاه ( وردګ ) ، روئيد ( همت ) ، شهزاده ( شيرين زوى ) ، اکرام الله ( پيوند ) ، ولي الله ( عابد ) ، غلام حيد ر ( سهيل ) نويد الحسن ، سعيد الحسن ، مصباح ، رحمان الله ( فرمان ) ، وارث خان ، عيان الله ( عاجز ) ، احسان الله ( درمل ) ، تظير الحق ( قريشي ) ، واحدالله ( خاکسار ) او جمال ناصر

 

٢٥ کسان

دافغان ادبي ټولنې (٤) ګزارش (دپرانستې غونډه )

دافغان ادبي ټولنې (٤) ګزارش (دپرانستې غونډه )

 

افغان ادبي ټولنې د١٣٨٥ لمريز هجري کال دچنګاښ دمياشتې په ٢٦ مه نېټه چې د٢٠٠٦ م کال دجولاى دمياشتې دشپاړسمې نېټې سره سمون خوري بورډ زيارت تمځاى درېل پټلۍ ترڅنګ دپشاور کالج آف ساينس په انګړ کې خپله پرانستې غونډه دهېواد دمنلي اوياد شاعر اوليکوال ښاغلي باز محمد عابد په رياست کې وکړه چې مشران ميلمانه يې ښاغلى سعدالله خا ن (بليغ) مولوي صيب سيد ګل (خياط ) اواستاد اقامحمد ګړندى و .

غونډه مازديګر نيږدې دقاري صيب هميم( شينواري) لخوا دڅو مبارکو آيتونو په تلاوت پرانستل شوه ورپسې دافغان ادبي ټولې رئيس اوموسس ښاغلي شهزاده (شيرين زوى) دپرانستې وينا وکړه چې دغونډې ګډونوالوته يې دښه راغلاست ترڅنګ دغونډې درامنځته کېدو په علتونو هم رڼا واچوله په پېښور کې دپښتو ژبې دادبياتو تکړه استاد اقامحمد ګړندي دلته دپښتو دادب دچوپړلپاره دافغان ادبي ټولنې رامنځ ته کېدل يو ارزښتناک ګام وباله اوزياته يې کړه چې په دغه ډول ادبي ټولنو کې ځوانان دپوهنتون ترسطحې هم زدکړه کولى شي ورپسې ښاغلي فضل مولا تورکي هم دغونډې په اړه خپل نظريات څرګندکړل له ګډونوالو څخه يې غوښتنه وکړه چې په هره غونډه کې دې ګډون وکړي ترڅو دغه کاروان بريالي ګامونه پورته کړي .

دافغان ادبي ټولنې مرستيال ښاغلي احمدشاه وردګ  هم غونډې ته وينا وکړه اوزياته يې کړه چې په پېښور کې دمېشتو افغاني ليکوالو اوشاعرانو په زيار دغه ټولنه رامنځ ته شوې مونږ دټولو ملګرو اوپه خاص ډول دښاغلي شهزاده (شيرين زوى ) نصرت الله (الهام) اودنورو تکړه ملګرو څخه ډېره مننه کوو چې دغونډه په رامنځته کېدا کې يې هر راز منډه ترړه نده سپمولې  او دافغان ادبي ټولنې درامنځته کېدو په ارزښت يې هم  رڼا واچوله دښاغلي احمدشاه وردګ  تر خبرو وروسته دمازديګر دلمانځه لپاره وقفه اعلان شوه دمازديګر تر لمانځه وروسته تکړه ليکوال عنايت (صافي) چې په همدې ورځو کې دسوډان له سفر څخه راغلى و (اوښاغلي ډاکټر صيب سجاد ) تشريف راوړ چې ورته دمشرانو ميلمنو په څنګ کې دکښېناستو بلنه ورکړل شوه .

ښاغلي عنايت (صافي) دافغان ادبي ټولنې په اړه خپل نظر څرګند کړ دافغان ادبي ټولنې رامنځته کېدل يې يو په زړه پورى زيار وباله ځوانانوته يې لارښوونه وکړه چې همېشه دې په ادبي غونډو کې ګډون کوي ترڅو له ادب سره اړيکې يې لاپخې شي ، مسئولو کسانو ته يې سپارښتنه وکړه چې افغان ادبي ټولنه دې لکه دنورو درې غونډو (په پېښور کې افغان ادبي بهير ، افغان فرهنګي ټولنه ، اوادبي انجمن ) غوندې  دځانځانۍ په مرض نه اخته کوي ، تل دې خپل مشکلات دغونډې دګډونوالو په مشوره حل کوي اوزياته يې کړه که چېرې افغان ادبي ټولنه خپلې هلې ځلې همداسې ګړند ۍ وساتي لکه څنګه يې چې روانې کړي انشاء الله ډېر ژر به لوى مقام ته ورسېږي .

پټه دې نه وي پاتې چې ښاغلي عنايت صافي افغان ادبي ټولنې سره (١٠٠٠) کالدارې نغده مرسته هم وکړه ښاغلي سعدالله خان (بليغ) دتکل ادبي ټولنې ، پښتو ادبي ټولنې (اچيني ) ، ذهير پښتو ادبي ټولنې اوپښتو ادبي ټولنې (پلوسۍ ) له خوا افغان ادبي ټولنې ته دمبارکۍ راغلي پيغامونه ولوستل .

تردې وروسته ازاده مشاعره وشوه اوپه پاى کې د غونډې رئيس ښاغلي باز محمد عابد غونډې ته وينا وکړه ويې ويل : په ټول ژوند کې مې دالومړى ځل دى چې دکومې ادبي غونډې رياست کوم اوهغه هم داسې غونډه چې دپرانستې غونډه ده ، زه افغان ادبي ټولنې ته مبارکي وايم اوډاډ ورکوم که چېرې خپل هدف ته ريښتوني وي نو انشاالله ډېر ژر به دادبي ټولنو په سر لارو ټولنو کې شمېر کېږي ، له موسسو کسانو څخه يې هيله کوم چې هېڅکله دې غونډه ديو يا څوکسانو دشخصي غرضونو نه ښکارکوي ، ځکه چې همدا شخصي اغراض يې يوازينى علت دى چې دغونډې دسقو ط اوله منځه تللو لامل ګرځي کوښښ دې وشي چې افغان ادبي ټولنه دځوانانو په سالمه روزنه کې برخه واخلي ،يواځې اويواځې ادب ته دې کاروکړي .

 دمشاعرې پرمهال مې له يوڅو تنو ښاغلو څخه واورېدل چې زه شعر نه لرم او اورېدونکى يم داترټولو ډېر دوياړ ځاى دى چې دومره څوک شته چې شاعر نه وي خو شاعر اوري .

بيايې دافغان ادبي بهير درامنځ ته کېدو په اړه خبرې وکړې اوزياته يې کړه هغه مهال چې مونږ سره هرډول سياسي تنظيم غوښتل مرسه وکړي خو مونږ دخپلو مټوپه زور افغان ادبي بهير وپاله اوهېڅ ډول تنظيمي اودولتي خلکو ته مو دمرستې لاس اوږد نه کړ زه دادبي ټولنې له ورونو څخه هم همداهيله لرم چې غونډه دې ديو څو روپو په خاطر دچادشخصي ګټو لپاره دهغوى په واک کې نه ورکوي . بلکه خپله دې يو څۀ قرباني ورکړي اوکه څوک لکه صافى صيب په ادب مين وي غواړي دادب لپاره له خپلو اديبانو ورونو سره مرسته وکړي نو په ورين تندي دې دهغوى مرسته ومني .

په دې غونډه کې مې داسې ځوانان شاعران وليدل چې په راتلونکي کې ورنه دډېرو ښوشاعرانو دجوړېدو تمه کېداى شي ، نو ځکه له دې ځوانانو نه هيله کوم چې په خپل وخت دې هرې غونډې ته حاضري ورکوي .

پرېکړه وشوه چې راتلونکې غونډې ته به ښاغلى تحسين الله تحسين خپله ليکنه کره کتنې ته راوړي . اوله همدې سره غونډه ماښام ته نږدې دښاغلي استاد فضل مولا تورکي لخوا په دعائيې سره پاى ته ورسېده .

دافغان ادبي ټولنې (٣) ګزارش

 

(افغان ادبي ټولنې ) خپله اونيزه ادبي تنقيدي غونډه ١٣٨٥ لمريز هجري کال دچنګاښ په ١٩ مه نېټه  دښاغلي قاري واحد ګل ( امين زي ) په رياست کې وکړه چې مشر ميلمه يې ښاغلى واحد الله (خاکسار ) اودسټېج چارې ښاغلي جلال احمد (امرخېل ) ترسره کولې .

غونډه دقرآن عظيم الشان دڅومبارکو آيتو نو په تلاوت پرانستل شوه .

پــــــــه پـــيــل کـې دتېرې ګزادش واورول شو ښاغلي تحسين ګزارش وستايه اوزياته يې کړه ))( پرګزارش دخبروکولو په ترڅ کې ) بايد (دنقد په ترڅ کې) وليکل شي  .

ښاغلي تورکي وويل چې ګزارشګر بايد د( زه ) ضمير پرځاى خپل نوم واخلي .

ښاغلي امرخېل د ښاغلي (بلال احديار ) تخلص ته نغوته وکړه چې (احمديار ) ليکل شوى و ، همدارنګه دحديث سره ( شريف ) ورزيات نه شو ، دسپېڅلتيا خبره ماياده کړه خو ښاغلي شيرين زوى بشپړه کړه چې هغه يې کټ مټ په هماغه پسې راخستې وه .

حاجي احمد شاه وردګ وويل : دالهام نه مننه چې زمونږ دغونډې دګزارشګرۍ دروند پېټى يې په اوږه اخستى ، ګزارش روان اوښايسته و زه يې تائيد کوم اوکورودانى ورته وايم .

پرګزاش دنقدنه وروسته دپرېکړې سره سم د(نصرت الهام ) لنډه کيسه ( پښېمان) کره کتنې ته وړاندې شوه .

په کيسه کې يو هلک دکيسې اتل له کوره تښتي يوداسې ځاى ته چې هلته نه چاسره په خبره پوهېږي اونه څوک پېژني،په ښارکې بلد هم نوي اودضرورت وړ پيسې هم ورسره په خلاصېدو وي ، زړه يې تنګ وي اوپدې فکر کې وي چې اخير څه بايد وکړي که کور ته هم ځي دا ورته ښه نه ښکاري ځکه کورته يې په پوست بکس  داسې ليک لېږلى وي چې هغه دنه ويلو خبرې پکې وي  ، يوځل يې په څېره دخوښئ نښي څرګندېږي  کورته روانېږي او پدې خبره باوري کېږي چې ليک لاکورته ندى رسېدلى ، هغه يې په پوست بکس لېږلى اوڅلور ورځې وروسته به رسېږي ، دا کورته ولاړشي ليک ورورسېږي او څيرې يې کړي.

په کيسه دځيرنې پېل ښاغلي امرخېل وکړکيسه يې وستايله  املايي غلطيو ته يې نغوته وکړه اوزياته يې کړه چې  سواليې يې پرېيښي دي اوهمدارنګه (دچاسره ) (د) نه بلکه (له چاسره) ليکل کېږي .

ښـــــاغلي تحسين وويل ( څومره ستونځې وکتلې ) ستونځې کتل کېږي نه بايد وليکل شي ( څومره سترې ستونځې پيدا کړې ) .اوزياته يې کړه چې کيسه ښکلې ده دځان سره سړى وړي ماداسې ګومان کاوه چې دغه به دشپې کورته ځي اوپلاربه يې پرې دغله ګومان کوي اوډزې به پرې کوي زوى به يې مري اوپلار به يې پښېمانه کېږي ،خودلته کيسه بلخوا تاوه شوې ده اوهمدرنګه په پاى کې يې هغه اوج چې په کيسه کې ضرور وي کمزورى شوى دى خوښاغلى خاکسار ورسره همغږى نشو اوويې ويل چې داسې هم پښېماني ده اوهسې به هم پښېماني واى دلته يې په ډېر مهارت دکيسې رواني ساتلې ده .

امر خېل ديوناڅاپه په څېره دخوښئ نښې ښکاره کېدل ښه ونه بلل اوزياته يې کړه چې دومره خفه سړى که څومره هم خوښ شي دخوښئ نښې يې په څېره نه ښکاري .

حاجي صيب احمدشاه (وردګ ) وويل زه يې کوښښ ستايم دمعنويت اوپيغام له مخې ښکلې کيسه ده مبارکي ورکوم خو دغه لوى واټن اوداماحول چې کوم په کيسه کې پروت دى سره سم اړخ نه لګوي .

 ښاغلي تحسين وويل چې زه يې لنډه کيسه نه بولم دالهام يوه ريښتوني خاطره يې بولم .

اووروسته دکيسې ليکوال ( نصرت الهام ) ته بلنه ورکړل شوه که دمننې په ترڅ کې څه ويل غواړي .

الهام له ټولو مننه وکړه اودښاغلي تحسين دخبرې په اړه (( چې دايوه ريښتونې خاطره ده لنډه کيسه نده )) وويل : خوښ شوم چې زماپه لنډه کيسه همېشه خلک دا ګمان کوي چې ريښتونې ده اوپه ماداهرڅه تېرشوي بولي خونه داپه ماتېر شوي ندي اونه ريښتوني خاطره ده مايوه لنډه کيسه ليکلې له خپل ذهن نه اوتاسې ته مې دکيسې په نوم وړاندې کړې .

ددې سره سم دغونډې لومړۍ برخه پاى ته ورسېده او دغونډې په دوهمې برخې آزادې مشاعرې پېل وشو.

په پاى کې دغونډې رئيس ښاغلي واحد ګل امين زي غونډه ښه وبلله دبرياليتوب هيله يې وکړه  کيسه يې وستايله اوله ټولو نه يې مننه وکړه .

غونډه ماښام ناوخته په دعائې سره پاى ته ورسېده .چې دغې ښاغلو پکې ګډون درلود.

محمد اياز شينوارى ، نورعلي تسل ، اکرام الله پيوند ، واحدالله خاکسار ، تحسين الله تحسين ، نقيب الله سهر ، واحد ګل امين زى ، فضل مولا تورکى ، احمد شاه وردګ ، شهزاده شيرين زوى ، جلال احمد امرخېل ، نصرت الله الهام، قاري عيان الله عاجز ، نويد الحسن ، سعيد الحسن ، بهرام علي خېل ، حفيظ الله جبران  ، اومحمدعثمان .

 

١٨کسان

دافغان ادبي ټولنې (٢) ګزارش

دافغان ادبي ټولنې (٢) ګزارش

 

 

افغان ادبي ټولنې د ١٣٨٥ لمريز هجري کال دچنګاښ په ١٢ مه نېټه خپله اونيزه تنقيدي غونډه په بورډ زيارت تمځاى دپشاور کالج آف ساينس په انګړ کې دښاغلي بلال احد يار په رياست کې وکړه چې مشر ميلمه يې ښاغلى مطيع الله قريشي و اودسټېج چارې دجلال امرخېل په غاړه وې.

غونډه دقاري واحد ګل امين زي لخوا دقرآن کريم دڅومبارکو آيتونو په تلاوت پرانستل شوه .

په ګزارش دنقد په ترڅ کې ښاغلي قاري واحدګل (امين زي ) وويل : کال يې دغونډې دموقعت نه مخکې ولوسته چې داسې ندي کول پکار ځکه دې سره سړى لږ ګډ وډ شي اوپه ګزارش ښه نه پوهېږي .

نور ګزارش ښه وارزول شو .

دپرېکړې سره سم ښاغلي اياز شينواري خپل غزل کره کتنې ته وړاندې کړ چې مطلع يې داوه .

کاشکې پيدا پدې بې ننګه زمانې کې نه واى

يا داجهان واړه کعبه واى بتخانې کې نه واى

ښاغلي شهريار دبيت رواني وستايله اودزمانې په اړه يې وويل چې دلته زمانې ته بې ننګه ويل شوي او حديث کې راځي چې تاسې زمانه مه ښکنځئ .

ښاغلى تحسين ورسره همغږى شو اوپه دوهم نيم بيتي کې يې دزياتې مبالغې خبره هم ورزياته کړه .

خو شهزاده شيرين زوى ورسره غږ يونه کړ اوويې ويل دلته زمانه دوګړو په معنى ده هغه وګړي چې چې پدې زمانه کې ژوند کوي ، اوپه دوهم نيم بيتي کې خو يې يوه ډېره ښکلې  هيله کړې چې ټوله نړۍ سپېڅلې اوپاکه غواړي لکه کعبه .

اوددواړو نيم بيتيو په منځ کې دتړاو دپخېدو لپاره يې دزمانې صفت (بې ننګه زمانه ) په ( خيرنه يابدرنګه ) زمانه ترميم کړ چې بيا به دخيرنې يا بدرنګې په مقابل کې کعبه دسپېڅلتيا په معنا راشي .

الهام يې خبره تائيد کړه چې ((په اول نيم بيتي کې دبې ننګه زمانې خبره راغلې اومرادترې وګړي دي )) اوورسره يې داهم وويل چې ( کاش چې پيدا په دې بې ننګه زمانه کې ) مطلق زمانه نده ياده شوې ( پدې بې ننګه زمانې کې ) معنى همداده چې هغه وکړي چې په (دې زمانه ) کې ژوند کوي که ريښتيا يې هم زمانه مرادواى نو بيا به يې مطلق زمانه يادوله چې ماضي ، حال  ، اومستقبل درې واړه به پکې راتلې .

شهريار وويل : زمانه که هر يوه ده خداى پيدا کړې اوخندا ورپورې ښه نده .

الهام وييل چې بدرنګي هم خداى پيدا کړې خوخلک يې غندي که زمانه بدرنګه وي غندل يې پکار دي .

تحسين الله تحسين داسې ترميم کړ .

کاشکې پيدا دابې ننګي په زمانې کې نه واى

 

اول بيت :     

يا چې ماشوم واى تر ابده له پېغور نه پاتې

ياشېخ فاني واى له ازله مستانې کې نه واى

ښاغلي بلال احد يار وويل : لوى ټوپ يې وهلى يودم څوک شيخ فاني کېږي نه بلکه دمستانې مزه به ارومرو څکي .

تحسين الله تحسين وويل چې شعر له تخنيکي پلوه نه ستايم خو پيغام پکې ښکلى دى .

دوهم بيت :

دازادۍ وچ ارمانونه به ترڅوکومه

کاش چې ريښتونې ازادي واى افسانې کې نه واى

شهريار وويل : که (وچ ارمانونه ) تش ارمانونه شي ښه به وي .

تحسين وويل : دلته يې هم پيغام ښکلى دى خو الفاظوورسره ياري نده کړې داسې مطلب ورکوي چې ګوندې په افسانه کې هم ريښتونې ازادي شته .

الهام وويل دلته يې دازادۍ له ريښتونولۍ انکار کړى ځکه چې افسانه هم ريښتونې نوي اواوسني آزادي هم ريښتونې نده .

دريم بيت :

روح به مې وخته وې پرانستې درازونو غوټې

لاچې بندي ددې وجود په اشيانې کې نه واى

ښاغلي شيرين زوى : بيت وستايه اوزياته يې کړه چې روح چې دجسد له پنجرې آزاد شي نوريښتيا هم په ډېرو رازونو پوهېږي لکه جنت دوزخ اونور .......

څلورم بيت :

نشه نشه خمار خمار به په لار نه ځنګېدم

که دپرهر شراب دزړه په پيمانې کې نه واى

دابيت ټولو په يوه خوله تائيد کړ .

الهام وويل ښکلې تشبه ده پرهر يې له شرابو سره تشبه کړى .

امرخېل وويل چې تشبه نده خو شيرين زوى ورسره همغږى نشو او زياته يې کړه چې دشرابو اوپرهر رنګ يو وي چې داهم دتشبه له اداتو څخه يودى .

مقطع :

ايازه مابه يار ته سر ټيټ کړى وى خو افسوس

داکه پېغور دپښتنو په ترانې کې نه واى

ښاغي نذير قريشي وويل (داکه پېغور ) دې که دا پېغور شي ښه به وي .

شهر يار يې هم تائيد وکړ اودحمزه بابا دابيت يې ولوسته .

ماټيټ ورته لېمه کړه زما سر نه ټيټېده

شايد چې په الفت کې هم افغان پاتې کېدم

لکه دې ته چې يې اشاره وي چې په مقطع کې څه ناڅه همدغه مطلب ځايول شوى دى .

خو ښاغلي تحسين وويل چې کفر يې کړى دى نور ټول بيتونه يې ښه دي خودلته يې کفر کړى اودابيت بايد ترې لرې شي پدې بيت کې يې پښتوله اسلام نه غوره بللې ده .

الهام وويل : دومره زر دکفر ټاپه لګول سم کارندى که ريښتيا يې هم کفر کړى وي نو يوپوخ دليل خوارو مرو پکار دى اوکه نه وي نو پکار ده چې مونږ ه په پوره مسئوليت خبرې له خولې راوباسو سنجولې خبرې وکړو نه هوايي ډزې اوتشې ټاپې . زه پوره . پوره يقين لرم چې دلته دکفر کومه کلمه نشته مونږ دڅښتن شکر ادء کوو چې مونږه يې پښتانه پيدا کړې يو اودغه بيت دشکر او داسلام نه  استعاره هم کېداى شي ځکه چې پښتوکله مونږ ه داسلام اوپښتون له مسلمان نه استعاره کولى شو .

همدارنګه سرټيټول خويوازې دسجدې په معنا نه راځي غلامي هم ترې مرادکېداى شي چې دانسان غلامي نده پکار دايو بې پښتو کار دى چې هېڅ پښتون يې زغملى نشي په نورو ډېرو معناګانو هم کارېږي .

تحسين الله تحسين : وويل چې زه خپلې ټولې خبرې په پوره مسئوليت سره کوم زماموخه اصلاح ده نه تکفير .

شهريار وويل مونږ ټولنې ته شعر وايو اوبايد دټولنې استعداد په نظر کې ونيول شي .

شهزاده شيرين زوى ورسره همغږى نشو اوشعر يې يوازى دټولنې دپوهې پورې محدودول ښه ونه بلل

په شعر له بحث نه وروسته اياز شينواري ته بلنه ورکړل شوه چې له ټولو نه يې دښو مشورو مننه وکړه .

اوبيا نو دازادې مشاعرې څادر وغوړېد.

پرېکړه وشوه چې راتلونکې غونډې ته به زه (الهام) يوه لنډه کيسه کره کتنې ته راوړم غونډه ماښام ناوخته پاى ته ورسېده چې دغې ښاغلو پکې ګډون درلو د.

واحد ګل امين زى ، نذير الحق قريشي ، شهريار معروف خيل  ،شهزاده شيرين زوى ، نصرت الله الهام ، نوراکرم مل ، ذاهد الله ذاهد ، محمد ياسين ، محمد اياز شينوارى ، کرام الله پيواند ، جلال امرخېل ، مطيع الله قريشي ، سردار نبي شجاع ځاځى ، تحسين الله تحسين ، احمد شاه وردګ ، عبدالستار عبرت ، عيان الله عاجز ، بهرام علي خېل ، ممتاز مينه ناک ، سعيد الحسن ، نويد الحسن او وارث خان

پاى .

٢١کسان

دافغان ادبي ټولنې (١) ګزارش

دافغان ادبي ټولنې (١) ګزارش

 

په پېښور کې ددرې غونډو افغان ادبي بهير ، افغان فرهنګي ټولنې اودافغانستان اسلامي ادبي انجمن دفعاليت دودرېدو سره سم ديو نوي ادبي فرهنګي غورځنګ درامنځ ته کېدو اړتيا پېښه شوه چې په همدې تکل په پېښور کې د١٣٨٥ لمريز هجري کال دچنګاښ په پنځمه چې د ٢٠٠٦-٦-٢٥ مې نېټې سره سمون خوري ديکشنبې په و رځ په بورډ زيارت تمځاى دپشاور کالج آف ساينس په انګړ کې دپېښور مېشت افغان ليکوالان اوشاعران سره راټول شول اود ( افغان ادبي ټولنې ) په نامه يې يو نوى ادبي غورځنګ تاسيس کړ په پېل کې دغونډې په تګلارې بحث وشو .

ښاغلي نورالحبيب نثار وويل : که زمونږ هدف يواځې ادب اوادبي هلې ځلې وي نو خامخا به دغه ټولنه (افغان ادبي ټولنه ) ټول سپېڅلي اهداف ترلاسه کړي اوکه چېرې دسياست اوډلو ټپلو په غېږي کې ولوېږي نو هماغه برخليک به يې وي کوم چې په پېښور کې دنورو ادبي غونډو په برخه شو .

دغه ادبي غونډې اوناستې پاستې دادب لپاره دي دمبارزې اومقابلې ځاى ندى دلته ټوله داستعارې اوکنايې ژبه کارېږي اوادب دهمدې استعارې اوکنايې زېږنده دى .

ښاغلي شهزاده شيرين زوى وويل : خلک دشاعر تعريف هم همداسې کوي چې دزور زياتي دمقابلې پرځاى يې چرته لرې خپله بېله دنيا جوړه کړې وي ، هغه چې دمبارزې توان لري څه اړتيا يې ده چې دادب لاره خپلوي .

ښاغلي نورالحبيب نثار  وويل : زورور ادب ديوې وسيلې په توګه کاروي چې داکار بايد ونه شي ، پخوانيو تنظيمونو دهر ډول امکاناتو دشتون سره ، سره ولې ونه کړاى شول چې يو ادبي غورځنګ رامنځ ته کړي ، ادب ته کار وکړي اوکه يې کړى وي کومه نښه خو به يې پاتې وي.

افغان ادبي بهير چې ترپايه يې خپله سپېڅلتيا وساتله همدا علت و چې نه يې له چاهېڅ دول امتياز ترلاسه کاوه اوهم پکې هرڅوک کاملاً آزاد اوهرچاته يې غېږه خلاصه وه ، دهرچارايې ته پکې ددرناوي په سترګه کتل کېدل ، نه چاپرې داخوانېزم اونه چاپرې دکمونېزم ټاپې ولګولاى شوې ، دهرې ډلې اوهرې نظريې خلک يې په يوه سټيج سره راټول کړي و .

پاتې شوه دنوم خبره که نوم يې (افغان ادبي بهير ) وي که کوم بل نوم هغه زمونږ موخه نده ، زمونږ موخه ادب دى چې بايد کار ورته وشي .

په پېښور کې (افغان ادبي بهير) کابل کې هم بهير والوته ستونځې زېږولې وې اوهغه داچې اوس ترې هلته دراجستر کېدو غوښتنه کېږي چې داکار سل په سلو کې د(افغان ادبي بهير ) په زيان دى اوهمدا لامل به دبهير ، بهير ټکنى کوي .

په دې غونډه (افغان ادبي ټولنه ) کې بايد هغه څه تکرار نشي کوم چې ستونځې راولاړوي .

دښاغلي (نثار ) دخبروپه تائيد نورو ملګرو  حاجي احمد شاه وردګ  ، تحسين الله تحسين هم خپل نظرونه وړاندې کړل دنوم دغوراوي په هکله اخيري پرېکړه پاتې شوه خو دموسسې شورا لخوا دغه ښاغلي په دغو دندو وګمارل شول .

افغان ادبي ټولنه

رئيس :                        شهزاده شيرين زوى

مرستيال :                    حاجي احمد شاه وردګ

پانګوال :                    فضل مولى تورکى

ګزارشګر او اړيکوال :  نصرت الله الهام

واياند (انانسر) :           جلال احمد امرخېل

 

موئسس غړي

نورالحبيب نثار  ، احمد شاه وردګ ، شهزاده شيرين زوى ، نصرت الله الهام، جلال احمد امرخېل ، تحسين الله تحسين ، فضل مولا تورکى ، دلا آغا شهريار ، اوقاري واحد ګل امين زى .

دغونډې دمسئولينو دټاکلونه وروسته غونډه ماښام ته نيږدې په دعايې سره پاى ته ورسېده .